Sunday, May 1, 2016

ว่าด้วยเรื่อง GIS GIS...

ว่าด้วยเรื่อง GIS GIS...

ล่าสุดได้ยินหน่วยงานพูดถึง Agricultural Map ออกสื่อ คิดว่าประเทศเราคงจะตื่นตัวกันช้าไปหรือเปล่าไม่แน่ใจ  เท่าที่จำได้เคยไปอบรมการใช้ GIS เมื่อสิบปีก่อนหรือเกินกว่านั้น จากอาจารย์ผู้สอนในสถาบันแห่งหนึ่ง    แต่ไม่ค่อยได้ใส่ใจเพราะดูแล้วไม่มีอะไร  สอนการใช้ Application เพื่อสร้าง Map สร้าง Data Layer ด้วย Database  ตอนนั้นจบแค่ปริญญาโทยังคิดเลยว่ามีแค่นี้เองหรือ  รู้สึกว่าการสร้าง Database อาจเป็นเรื่องยากสำหรับคนที่ไม่ได้จบด้าน Computer Science  สมัยก่อนเป็นที่ปรึกษานักศึกษาปริญญาตรี น่าจะสักสิบกว่าปีก่อน ทำ Map เที่ยววัด  ใส่อัลกอริทึมบางอย่าง Map ตรวจวัดการติดตามควบคุมโรค (นักศึกษาทำให้กรมปศุสัตว์) ว่าแล้วก็คุ้นเคยกับ Map มาบ้าง

ทุกวันนี้ ทั่วโลกเขาพูดถึง Linked Data, Ontology การแชร์ Data สู่สาธารณะบนโลกออนไลน์ เพื่อให้ใครก็ได้เอาข้อมูลไปใช้ประโยชน์  ข้อมูลต่างๆจากหลายองค์กรถูก Integrate กัน เพื่อสร้างข้อมูลขนาดใหญ่ที่จะเอาไปวิเคราะห์  (ไม่ต้องคิดไกลไปถึง Big Data)  ข้อมูลที่ได้นำไป พลอตใน Map แชร์ระหว่างเครือข่าย  ระบบงานเป็น NoSQL (ไม่ได้ใช้ฐานข้อมูลที่ต้องใช้ SQL คิวรี)  เน้นการ Transform ข้อมูลให้ไปอยู่ในรูปแบบที่ Portable (ย้ายไปใช้ข้ามระบบได้) ได้ง่ายเข้าสู่ระบบประมวลผลที่อาจจะเป็น Cloud สังเกตุดูได้ว่ามีมาตรฐานของการแสดงข้อมูลออกมาเยอะ และใช้กันกว้างขวางมากขึ้นเช่น JSON ที่เห็นได้ชัดที่สุด แทนที่จะใช้ XML (ยุคก่อนๆ)

วกกับมาที่ประเทศไทย กับคำว่าฐานข้อมูล (แปลอีกนัยคือ ระบบรวมข้อมูลไว้เป็นส่วนกลางที่อาจไม่มีคนดูแล :) ถ้าสร้างไม่ดี Structure แย่ก็ขยายอะไรไม่ได้ แก้ไขก็ยาก)  ไม่ทราบเหมือนกันว่ามองระบบว่าอย่างไร -->   เป็นแหล่งรวมแผนที่ คนธรรมดา ชาวบ้านมาใช้งานได้  หน่วยงานอื่นใช้ข้อมูลได้ ?
ในประเทศที่พัฒนาแล้วเขา สร้าง Data ที่สามารถแชร์ได้  Portable ได้ นำไปวิเคราะห์ข้อมูลได้  โดยเฉพาะระบบ GIS  ขอยกตัวอย่างองค์กรระดับนานาชาติ  FAO, OGC, องค์กรอื่นๆของหน่วยงานด้านการเฝ้าระวังความปลอดภัย  องค์กรที่เกี่ยวกับสภาพสิ่งแวดล้อมของยุโรปและอเมริกา ต่างจัดทำข้อมูล Map เผยแพร่ในระบบออน์ไลน์เพื่อให้หน่วยงานอื่นๆสามารถนำไปใช้งานได้   ข้อมูลสามารถนำเข้าสู่ระบบ GIS เพื่อการวิเคราะห์  แต่ข้อจำกัดของระบบ GIS เองก็มี คือความไม่ยืดหยุ่นในการทำงานกับฐานข้อมูล สมมติอยากจะคิวรีหาข้อมูลอะไรบางอย่างก็ต้องมีความรู้ SQL ถ้าออกแบบฐานข้อมูลไม่ดี Map ก็คงไม่ได้ใช้งาน  ถ้าพิจารณาอย่างจริงจัง GIS ต้องการข้อมูลแบบไหน  ก็แค่ข้อมูลที่จะเอาไป Plot กราฟ  แต่สิ่งที่ทำยากกว่านั้นคือการคิวรี  การสร้างระบบที่สามารถ Query, Detect, หรือวิเคราะห์ที่อาจต้องใช้ความรู้ทางการวิเคราะห์ข้อมูลที่ล้ำลึกมากกว่า Plot ตัวเลขเชิงปริมาณออกมาที่กราฟเพียงเท่านั้น   แตะจะใช้ GIS ง่ายหรือไม่แล้วแต่ความถนัดของนักพัฒนา ถ้าผูกติดกับ ArcGIS หรือระบบ Free GIS  ก็คงต้องรู้เฟรมเวิร์คของมัน  แต่ถ้าชอบของใช้ไว ทำไว  ทำงานได้บนเว็บก็คงต้องใช้ (e.g Google Map) หรือต้องพัฒนาเอง  แต่ยังไงก็ยังรู้สึกว่าต่างประเทศทำอะไรเป็นรูปธรรมและจริงจังกัยมากกว่าบ้านเรา  เขามีเครือข่าย ประชุม คุย ทำ มีแผนงานชัดเจน ตื่นตัวร่วมกันทำ

ขอไปต่อกับ GeoSparql ขององค์กรประเทศกรีซเป็นตัวอย่างของระบบเว็บเชิงความหมายที่ทำงานกับ GIS ที่ใช้ Open Linked Data  หรือ Ontology แต่ต้องสร้างข้อมูลให้อยู่ในรูปแบบภาษา GeoSparql เพื่อนำไป Plot บน Map ขนาดค่าย Apache ยังรีบทำระบบออกมาสนับสนุน ระบบนั้นคือ Marmotta  ผุ้เขียนชอบเครืองมือประเภทนี้มาก เพราะมันใช้ข้อมูลอะไรก็ได้ ไม่ได้ยึดติดกับ Structured Data ที่อยู่ในรูปแบบฐานข้อมูล  ข้อมูลจะอยู่ในรูปแบบกราฟ (NoSQL แต่ต้อง SPARQL) มาจากแหล่งใดหนใดทั่วโลก

ทำไมต้อง GIS กับ Open Linked Data

ขอยกตัวอย่างความสำเร็จของ Ontology  และ Linked Data ออนโทโลยี คือโมเดลข้อมูลสารสนเทศ ที่กำหนดนิยามสิ่งต่างๆในโดเมน  การใช้งานในแอพพลิเคชั่นข้อมูลจะถูกบรรยายและ Parse ออกมาได้เป็นกราฟ  วัตถุประสงค์ที่สำคัญในการใช้ออนโทโลยี คือ การแชร์ข้อมูล  ซึ่งในโลกนี้ไม่มีมาตรฐานกลางของข้อมูลสำหรับสิ่งหนึ่งสิ่งใด แต่หากนำออนโทโลยีทั้งหลายมาผนวก ก็จะทำให้รู้ความหมายของสิ่งต่างๆในโดเมน และอาจนำไปสู่ข้อมูลที่เป็นกลางที่ทุกคนเข้าใจได้ซึ่งออนดโทโลยีแสดงความรู้ (knowledge) ของสิ่งต่างๆในโดเมน   ต่อมาคำว่า Linked Data เข้ามาเป็นคลื่นลูกถัดไป Linked Data มองว่าจะกำหนดความสัมพันธ์ระหว่าง Lexical Information กับความหมายอย่างไร และมุ่งประเด็นไปสู่การเชื่อมโยงข้อมูลจากหลายเครือข่าย   ซึ่งก็อาจใช้ออนโทโลยีในการบรรยายควาหมาย  ตัวอย่างง่ายๆที่เห็นได้เช่น Wikipedia มีไฮไลท์ที่ข้อความ ลิงค์ไปยัง Knowledge ที่ถูกดึงมาจากออนโทโลยี กลไกสำคัญในการดึงข้อมูลหรือสร้าง Adaptive Web มาจาก การเชื่อมโยงของข้อมูลเป็นส่วนใหญ่  หรือการสร้าง Linked Data ทุกวันนี้มี DBpedia เป็นเครือข่ายที่เชื่อมโยงข้อมูลจาก Ontology ทั้งหลายที่มีทั่วโลก
ทำไมปรารถนา Open Linked Data ก็เพราะไม่ต้องสร้างขึ้นมาเอง มีหน่วยงานระดับนานาชาติทั่วโลกปล่อยข้อมูลออกมาให้ใช้  แต่จะทำยังไงถึงจะเอาเข้ามูลเข้าระบบ GIS ได้ง่าย  นักพัฒนาอาจต้องมีความรู้เพียงพอที่จะอ่าน Metadata ของข้อมูลจากแหล่งข้อมูลทั้งหลายนั้น  แต่ในเมื่อ GIS มันมี Metadata ที่ค่อนข้างแน่นอนก็อาจจะไม่ได้ซับซ้อนอะไรมากมาย  สิ่งที่จะต้องทำคือ Import Data ไปยัง GIS และ Display พร้อมทั้ง Query และทำการวิเคราะห์ได้ใน Realtime เป็นสิ่งที่สำคัญกว่า
ยิ่งไปกว่านั้นถ้า Realtime Data (เช่น จาก IoT sensor) ถูกนำมาใช้ใน GIS ได้ ก็จะเป็นอะไรที่น่าหลงไหล มากขึ้น แต่คงมีคนทำวิจัยไปกันบ้างแล้วล่ะ

ก่อนจะไปมี Paper:  Health GIS ที่ประยุกต์ใช้ทำระบบกลางติดต่อ ArcGIS มาให้อ่านกัน เผื่อสนใจ

--กฤดาภัทร




    

No comments:

Post a Comment